15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem rozegrała się jedna z największych i najważniejszych bitew średniowiecznej Europy. Połączone siły Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, dowodzone przez króla Władysław Jagiełło i wielkiego księcia litewskiego Witolda Kiejstutowicza, odniosły decydujące zwycięstwo nad wojskami Zakonu Krzyżackiego dowodzonymi przez wielkiego mistrza Ulrich von Jungingen, który poległ na polu bitwy.
Starcie było kulminacyjnym momentem wielkiej wojny z zakonem krzyżackim rozpoczętej w 1409 roku. Klęska Krzyżaków oznaczała utratę znacznej części ich sił zbrojnych i zahamowała ekspansję państwa zakonnego w Europie Środkowo-Wschodniej. Zwycięstwo zapoczątkowało stopniowy zmierzch potęgi Zakonu Krzyżackiego i wzrost znaczenia sojuszu polsko-litewskiego.
Bitwa pod Grunwaldem na trwałe zapisała się w pamięci historycznej jako jedna z największych wiktorii polskiego oręża oraz symbol współpracy narodów tworzących unię polsko-litewską. Przez wieki inspirowała pisarzy, poetów i artystów, a jej najbardziej znanym upamiętnieniem stał się monumentalny obraz „Bitwa pod Grunwaldem”.
„Bitwa pod Grunwaldem” to monumentalny obraz Jana Matejki ukończony w 1878 roku, przedstawiający ostatnią fazę zwycięskiej bitwy stoczonej 15 lipca 1410 roku pomiędzy wojskami polsko-litewskimi, a armią Zakonu Krzyżackiego. Dzieło o imponujących rozmiarach (426 × 987 cm) należy do najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych obrazów w historii polskiego malarstwa.
Matejko stworzył symboliczną opowieść o triumfie Polski i Litwy nad potężnym przeciwnikiem. W centrum kompozycji umieścił wielkiego księcia litewskiego Witolda, przedstawionego w geście zwycięstwa i prowadzącego wojska do walki. Na pierwszym planie ukazane zostało śmiertelne starcie wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Ulricha von Jungingena, symbolizująca upadek potęgi Zakonu. Król Władysław Jagiełło znajduje się natomiast w tle obrazu, obserwując przebieg bitwy z otoczeniem swoich rycerzy.
Artysta poprzedził powstanie dzieła wieloletnimi studiami źródeł historycznych, kronik i uzbrojenia epoki, a także wizytą na polach Grunwaldu. Mimo dbałości o szczegóły historyczne obraz ma przede wszystkim wymowę symboliczną i patriotyczną. Powstał bowiem w okresie zaborów, kiedy dla Polaków stanowił przypomnienie o dawnej potędze państwa i źródło narodowej dumy.
W czasach II wojny światowej obraz był ukrywany przed Niemcami, którzy uznawali go za szczególnie ważny symbol polskości i wyznaczyli wysoką nagrodę za wskazanie miejsca jego przechowywania. Dzięki staraniom polskich muzealników dzieło przetrwało wojnę i dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowe w Warszawie, gdzie pozostaje jednym z najcenniejszych skarbów polskiej kultury.
Bitwa pod Grunwaldem, Matejko, Jan (1838-1893) – malarz. MP 443 MNW, MNW w Warszawie.