1 sierpnia 1944 r. wybucha Powstanie Warszawskie

1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17.00, zwanej „godziną W”, na rozkaz dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” rozpoczęło się Powstanie Warszawskie – największy zryw zbrojny Polskiego Państwa Podziemnego podczas II wojny światowej. Jego celem było wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej oraz zamanifestowanie, że gospodarzem Warszawy i całego kraju pozostają legalne władze Rzeczypospolitej Polskiej oraz Armia Krajowa, a nie podporządkowany Stalinowi Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Zakładano, że walki potrwają zaledwie kilka dni, jednak trwały aż 63 dni i zakończyły się kapitulacją 3 października 1944 roku. W ich wyniku poległo od 16 do 18 tysięcy żołnierzy Armii Krajowej, życie straciło także od 150 do 180 tysięcy mieszkańców Warszawy, a po zakończeniu walk Niemcy przystąpili do planowego niszczenia miasta.

Do walki stanęło od 25 do 37 tysięcy żołnierzy Armii Krajowej, choć siły Okręgu Warszawskiego AK liczyły ponad 40 tysięcy osób, a wraz z jednostkami porządkowymi nawet około 58 tysięcy. Nie wszyscy mogli jednak dotrzeć do punktów koncentracji lub odebrać broń z zakonspirowanych magazynów. W kolejnych tygodniach do walczącej stolicy przedostawały się również oddziały AK spoza Warszawy, między innymi z Puszczy Kampinoskiej oraz rejonu Lasów Chojnowskich. Szacuje się, że każdego dnia w walkach uczestniczyło od 25 do 28 tysięcy powstańców, a dzięki napływowi ochotników przez cały okres walk zidentyfikowano ponad 48 tysięcy uczestników powstania.

Powstanie było przede wszystkim zrywem młodego pokolenia. Większość jego uczestników dorastała już w warunkach okupacji niemieckiej, a około 65 procent powstańców nie ukończyło 25. roku życia. Jedynie około 40 procent żołnierzy przeszło pełne przeszkolenie wojskowe. W walkach uczestniczyły również dzieci i młodzież. Najmłodszy znany uczestnik, Jerzy Szulc „Tygrys”, miał zaledwie 10 lat. Młodsi harcerze ze Szarych Szeregów pełnili służbę w Harcerskiej Poczcie Polowej, byli łącznikami i gońcami, natomiast starsi walczyli z bronią w ręku na pierwszej linii.

Ważną rolę odegrały kobiety, które stanowiły około 14 procent żołnierzy Armii Krajowej. Służyły jako sanitariuszki, pielęgniarki, lekarki i łączniczki, lecz często brały również bezpośredni udział w walkach. Były przewodniczkami przeprowadzającymi oddziały kanałami, uczestniczyły w akcjach minerskich oraz odbierały alianckie zrzuty. 12 sierpnia 1944 roku płk Antoni Chruściel „Monter” oficjalnie uznał kobiety zaprzysiężone wcześniej w Armii Krajowej za pełnoprawnych żołnierzy.

Jednym z największych problemów powstańców były ogromne braki w uzbrojeniu. W chwili wybuchu walk do dyspozycji żołnierzy znajdowało się zaledwie około 2,5 tysiąca pistoletów, 1475 karabinów, 420 pistoletów maszynowych, 94 ręczne karabiny maszynowe i 20 ciężkich karabinów maszynowych. Uzupełnieniem były produkowane konspiracyjnie pistolety „Błyskawica”, granaty, butelki zapalające oraz miotacze ognia. Takie wyposażenie pozwalało uzbroić jedynie niewielką część walczących. Broń zdobywano przede wszystkim na Niemcach lub otrzymywano w alianckich zrzutach, jednak wobec przewagi niemieckiej artylerii, lotnictwa i broni pancernej możliwości obrony były bardzo ograniczone.

Powstanie od początku spotkało się z ogromnym wsparciem mieszkańców Warszawy. Cywile budowali barykady, opiekowali się rannymi, dostarczali żywność, organizowali zaplecze dla walczących oddziałów i pomagali w odgruzowywaniu ulic. W pierwszych dniach walk miasto ogarnęła atmosfera entuzjazmu – na ulicach pojawiły się biało-czerwone flagi, choć jednocześnie mieszkańcy zdawali sobie sprawę z zagrożenia niemieckimi represjami i niepewnej postawy Związku Sowieckiego. Powstańcy wywodzili się ze wszystkich warstw społecznych – ramię w ramię walczyli robotnicy, inteligencja, harcerze, studenci i przedstawiciele różnych środowisk politycznych oraz wyznań. Wielu uczestników podkreślało później, że do walki prowadziło ich przede wszystkim poczucie obowiązku wobec Ojczyzny i pragnienie odzyskania wolności.

Choć Powstanie Warszawskie zakończyło się militarną klęską i przyniosło olbrzymie straty ludzkie oraz materialne, miało ogromne znaczenie polityczne i symboliczne. Stało się świadectwem woli walki o niepodległość oraz sprzeciwu wobec niemieckiej okupacji i planów podporządkowania Polski Związkowi Sowieckiemu. Do dziś pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń w historii XX wieku oraz symbolem odwagi, poświęcenia i dążenia Polaków do zachowania suwerenności.

Źródło: Ipn.gov.pl