3 października 1654 r. skapitulowała twierdza w Smoleńsku, przez wiele miesięcy broniona przez załogę Rzeczypospolitej Obojga Narodów przed wojskami rosyjskimi. Oblężenie rozpoczęło się latem 1654 r., gdy armia cara Aleksego Michajłowicza rozpoczęła ofensywę przeciwko Rzeczypospolitej.
Obrona twierdzy była jednym z ważniejszych epizodów wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667. Smoleńsk, strategicznie położony na zachodnich rubieżach państwa, miał ogromne znaczenie dla kontroli nad ziemiami Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Po długotrwałym oblężeniu, wobec wyczerpania zapasów i trudnej sytuacji obrońców, załoga zdecydowała się na kapitulację. Rosjanie zajęli miasto, a zdobycie Smoleńska stało się jednym z ich największych sukcesów w początkowej fazie wojny.
Utrata twierdzy była poważnym ciosem dla Rzeczypospolitej, która w tym samym czasie zmagała się z najazdem rosyjskim oraz powstaniem Chmielnickiego.
XIX-wieczny Plan oblężenia Smoleńska w roku1633, według rysunku Weinbeera posła elektora brandenburskiego, Polona. Domena publiczna.