4 listopada 1790 r., za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, oficjalnie założono Cmentarz Powązkowski – jedną z najważniejszych nekropolii w historii Polski. Grunt pod jego budowę podarował Melchior Szymanowski, przeznaczając go na katolicki cmentarz poza ówczesnymi granicami Warszawy. Inicjatywa wpisywała się w szerszą tendencję europejską, gdzie zaczęto odchodzić od pochówków na niewielkich cmentarzach przykościelnych, położonych w gęsto zabudowanych częściach miast. Po przygotowaniu terenu cmentarz poświęcono 20 maja 1792 r. w obecności króla Stanisława Augusta. Początkowo Powązki zajmowały zaledwie 2,6 hektara, a na jego terenie wybudowano katakumby i kościół pw. św. Karola Boromeusza zaprojektowany przez Dominika Merliniego i ufundowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i jego brata, prymasa Michała Poniatowskiego. Przez kolejne dziesięciolecia były wielokrotnie powiększane. Dziś Cmentarz Powązkowski zajmuje około 43 hektarów.
II wojna światowa odcisnęła piętno na Cmentarzu Powązkowskim. W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo około 20% znajdujących się tam nagrobków. Poważnie ucierpiał również kościół, a podczas Powstania Warszawskiego spłonęło archiwum cmentarne. W tym burzliwym okresie część grobowców wykorzystywano jako schrony oraz miejsca przechowywania broni. Sam cmentarz był także areną licznych działań zbrojnych. Jednym z ważniejszych wydarzeń była akcja „Pawiak” przeprowadzona w 1944 roku, podczas której teren nekropolii posłużył jako droga ucieczki dla więźniów Pawiaka.
Cmentarz Powązkowski jest miejscem pochówku ponad miliona osób, wśród których znajduje się wiele zasłużonych postaci polskiej historii i kultury. Spoczywają tu przedstawiciele różnych dziedzin życia, między innymi aktorzy, artyści, naukowcy, profesorowie, duchowni, pisarze oraz wojskowi. Szczególne znaczenie ma również Aleja Zasłużonych, gdzie pochowano wybitne osobistości, takie jak Władysław Reymont, Jan Parandowski, Leopold Staff, Czesław Niemen czy Jan Kiepura.
Obecnie Cmentarz Powązkowski pełni nie tylko funkcję miejsca pochówku, lecz także ważnego symbolu pamięci narodowej. To przestrzeń upamiętniająca ludzi, którzy na przestrzeni ponad dwóch stuleci mieli istotny wpływ na historię, kulturę i rozwój Polski.
Fot. Grób kompozytora Ignacego Komorowskiego z napisem „Śpiewakowi Kaliny – ziomkowie”. W oddali kościół św. Karola Boromeusza. nac.pl