Wystawa czasowa „Kalwarie. Depozytorium Wartości” autorstwa Janusza Sytka, dostępna od 24 marca w Muzeum „Pamięć i Tożsamość” im. św. Jana Pawła II, to opowieść o duchowości, tradycji i wspólnocie zakorzenionej w polskim krajobrazie kulturowym. Poprzez cykl 40 czarno-białych fotografii artysta przedstawia trzy kalwarie: Zebrzydowską, Wejherowską i Pacławska, ukazując ich wymiar religijny, narodowy oraz lokalny. To także refleksja nad różnorodnością ludzkich postaw, reakcji i przeżyć towarzyszących pielgrzymowaniu oraz nad znaczeniem wielowiekowej tradycji kalwaryjskiej.
Wstęp na wystawę jest bezpłatny – serdecznie zapraszamy do odwiedzin.
O wystawie
W obecnych granicach Polski istnieje kilkadziesiąt miejsc określanych mianem kalwarii. Kalwarie: Zebrzydowska, Wejherowska i Pacławska wyróżniają się szczególnie dużą liczbą odwiedzających oraz unikatowymi walorami architektonicznymi, starannie zaprojektowanymi układami przestrzennymi, bogatą historią i wyjątkowymi tradycjami. Najpełniejsze poznanie ich wartości duchowych, narodowych oraz lokalnych możliwe jest poprzez bezpośrednie doświadczenie. Uczestnictwo
w najważniejszych odpustach kalwaryjskich pozwala dostrzec także wymiar wspólnotowy, wynikający z obecności licznych wiernych.
Wśród uczestników – nierzadko liczonych w setkach tysięcy – widoczna jest różnorodność postaw, reakcji i przeżyć, zarówno ujawnianych, jak i pozostających w sferze wewnętrznej. To właśnie tę „ludzką warstwę” wielowiekowej tradycji kalwaryjskiej autor starał się uchwycić w prezentowanych pracach. Zadanie to wymagało jednocześnie refleksu oraz szczególnej uważności, niezbędnej podczas nabożeństw, aby ograniczyć ingerencję w przebieg modlitw, uroczystości i indywidualnych przeżyć uczestników.
Autor wyraża nadzieję, że niniejsza fotograficzna interpretacja rzeczywistości kalwaryjskiej skłoni odbiorców do odwiedzenia tych miejsc, podjęcia własnej refleksji oraz doświadczenia ich wyjątkowego charakteru.
Zarówno w spokojnym czasie jak i w trudnych momentach naszej historii, gdy nie mogliśmy odczuwać radości posiadania własnego Państwa, Sanktuaria Kalwaryjskie stanowiły depozytorium Ducha Narodu, Ducha Chrześcijan oraz Ducha Polski.
Także i dzisiaj Świąteczne Uroczystości Kalwaryjskie pozwalają Polakom czuć wspólnotę Wartości, kultywować wielowiekowe Obyczaje, które starszym przypominają rodzinne Korzenie, zaś młodym pozwalają zauroczyć się głębią Tradycji.
Fenomen Kalwaryjskich Obrzędów można postrzegać w skali makro, przez ogrom ruchów pielgrzymkowych oraz trwałość w czasie.
Trudno jednak nie dostrzec w ruchach Kalwaryjskich wymiaru jednostki, wielopoziomowych procesów formowania świadomości: skąd przybyliśmy, gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy.
To właśnie ten indywidualny, ludzki wymiar stanowi główny punkt odniesienia prezentowanej wystawy.
O miejscach
Kalwaria Zebrzydowska – Małopolska
Kalwaria Zebrzydowska, miasto w woj. małopolskim, położone na północy Beskidu Makowskiego, niedaleko Wadowic, Lanckorony, znane przede wszystkim z górującego nad miejscowością Sanktuarium Kalwaryjskiego pozostającego pod opieką oo. bernardynów. Kalwaria Zebrzydowska została ufundowana w pierwszej połowie XVII wieku przez wojewodę krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego, który postanowił stworzyć tu miejsce kultu zbudowane na planie przypominającym drogi kalwaryjskie w Jerozolimie.
Jest to po Częstochowie drugie najliczniej odwiedzane sanktuarium w Polsce. Sanktuarium pasyjno-maryjne Kalwarii Zebrzydowskiej zostało, jako jedyna kalwaria na świecie, wpisane na listę światowego dziedzictwa. Rokrocznie do Kalwarii Zebrzydowskiej przybywa ponad milion osób.
Założenia przestrzenne Kalwarii tworzą tzw. „dróżki jezusowe i maryjne” rozłożone na obszarze 6 km2, o łącznej długości 5 km, składające się z 42 kaplic, kościołów, mostów, bram. Obiekty na trasie dróżek kalwaryjskich odpowiadają nazwom miejsc Jerozolimy (Golgota, Syjon, góra Oliwna, dom Kajfasza, itp.). W sanktuarium znajduje się łaskami słynący obraz Matki Boskiej Kalwaryjskiej.
Kalwaria Zebrzydowska szczególnie znana jest ze spektakularnych Misteriów Wielkotygodniowych. Tradycja Wielkotygodniowych misteriów i pielgrzymek sięga samych siedemnastowiecznych początków Kalwarii Zebrzydowskiej.
Ostatnio przybyła nowa forma pielgrzymowania, odbywania w sobotnią noc poprzedzającą Niedzielę Palmową, Ekstremalnej Drogi Krzyżowej (EDK). Głównie młodzi ludzie podążają z krzyżami z Krakowa, wyposażeni w latarki i rozważania stacji Drogi Krzyżowej, by często po ponad 40 kilometrowym, nocnym, górskim marszu dotrzeć następnego dnia do Kalwarii Zebrzydowskiej. Pomysłodawcą EKD jest ks. Jacek Stryczek (twórca akcji Świątecznych Paczek).
Wielkopiątkowe misteria i Droga Krzyżowa gromadzą rokrocznie ponad stutysięczny tłum wiernych podążających w modlitewnym orszaku, z których wielu trzyma w dłoniach fragment kilkuset metrowej grubej liny, zamkniętej w pętlę, tworzącej jakby „ruchomą scenę Misteriów”. Ta olbrzymia owalna pętla jest silnie, promieniście rozciągana i napinana we wszystkich kierunkach. Wciąganie czoła tej „ruchomej sceny” wymaga od wspinających się po stromych schodach Golgoty wielkiej sprawności i wysiłku. Nieprzypadkowo, na czole procesji najczęściej znajdują się silni i sprawni mężczyźni, wdrapujący się z mozołem na Kalwaryjskie wzgórza.
Kalwaria Pacławska – Bieszczady
Kalwaria Pacławska, mała wioska Podkarpacia, położona wśród malowniczych wzgórz północnych Bieszczadów nazywana jest często Jerozolimą Wschodu. Nazwę zawdzięcza swemu fundatorowi, kasztelanowi lwowskiemu i wojewodzie podolskiemu, Maksymilianowi Fredro oraz ufundowanemu przez niego w XVIII wieku kompleksowi kalwaryjskiemu. W skład obiektów Kalwarii Pacławskiej, jednego z największych sanktuariów tego typu w Polsce wchodzą: kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego z obrazem Matki Bożej Kalwaryjskiej, klasztor oo. franciszkanów, zabytkowa dzwonnica oraz 42 kaplice i kapliczki kalwaryjskie malowniczo rozsiane po okolicy, tworzące tzw. dróżki kalwaryjskie. Cennym zabytkiem budownictwa jest położona poza obrębem fortalicji klasztornych (częściowo XIX wieczna) drewniana zabudowa wsi, która stanowiła i stanowi nadal bazę noclegową dla pątników.
Najbardziej okazałym i najliczniej odwiedzanym świętem na Kalwarii Pacławskiej jest odpust Wniebowzięcia NMP (nazywany także św. Matki Bożej Zielnej – 15 sierpnia). W ciągu kilkudniowych uroczystości odpustowych dziesiątki tysięcy wiernych obnosi figurę tzw. Matki Bożej Zaśniętej po okolicznych stacjach dróżek Maryjnych, modlą się w kościele, kaplicach. Adoracje i procesje posiadają wyjątkowy i bardzo uroczysty charakter, także ze względu na pieczołowicie przygotowane asysty młodych dziewcząt i chłopców. Dwie grupy asyst, przemyska i jarosławska (od parafii z których pochodzi młodzież) zmieniają się cyklicznie co kilka godzin. Asysty dziewcząt śpiewają tradycyjne pieśni Maryjne, wśród których są także wyjątkowe i charakterystyczne tylko dla tego miejsca utwory.
Kalwaria Wejherowska – Kaszuby
Kalwaria Wejherowska powstała jako czwarta z kolei w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej, po Zebrzydowskiej, Pakoskiej i Żmudzińskiej. Inicjatorem jej utworzenia i głównym fundatorem był wojewoda malborski Jakub Wejher. Wejherowi zawdzięcza się także powstanie miasta Wejherowo, na terenie którego zlokalizowane jest obecnie sanktuarium kalwaryjskie. W momencie powstania kalwarii, jeden z ówczesnych cystersów obliczył rzeczywiste odległości Drogi Jezusa w Jerozolimie i oznaczył w terenie lokalizacje przyszłych kaplic wejherowskiej kalwarii.
Wejherowo nazywane „duchową stolicą Kaszub”, to silny ośrodek Pielgrzymkowo-Maryjny na Pomorzu. Już od ponad 300 lat Kalwaria Wejherowska przyciąga do miasta rzesze pątników, przyczyniając się do systematycznego rozwoju ruchu pielgrzymkowego (na jednej z fotografii 3 małe krzyże wpięte w klapę marynarki symbolizują właśnie te 300 lat tradycji). Co roku do Wejherowa przybywa około 60 samodzielnych pielgrzymek. Jednymi z najpopularniejszych odpustów na kalwarii są:
– Odpust Wniebowstąpienia Pańskiego (maj), na który przybywają głównie pielgrzymi z południowych i środkowych Kaszub, dlatego nazywa się go odpustem lądowym,
– Odpust Trójcy Świętej (maj), na który przybywają głównie pielgrzymki z północnych Kaszub, wybrzeża (Nordy) i nazywa się go odpustem morskim.
W czasie wejherowskich odpustów kultywowana jest spektakularna tradycja pokłonów feretronów (obrazów świętych noszonych na specjalnych procesyjnych stelażach). Pokłony feretronów jako element kaszubskiej tradycji pielgrzymkowej polegają na „kłanianiu się “(wykonanie pochyleń obrazów) niesionych przez pielgrzymów feretronów przydrożnym krzyżom, kaplicom i kościołom oraz wzajemnie, innym feretronom.
Najczęściej feretronom towarzyszą orkiestry dęte (strażackie, młodzieżowe, itd.). Grupy pielgrzymkowe uczestniczące w pokłonach feretronów opracowują specjalne układy choreograficzne, starając się uczynić swój występ wyjątkowo atrakcyjnym. Zdarza się, że w warstwie muzycznej wybiera się utwory znane z zupełnie innych okoliczności, np. muzyka filmowa, jazz. Oba majowe odpusty wejherowskie zachwycają pogodnym nastrojem i pokazują żywą tradycję oraz radosne chrześcijaństwo.
O autorze
Janusz Sytek, autor – inżynier, doradca i trener biznesu. Zajmuje się twórczo fotografią o charakterze reportażowym. Z niegasnącą fascynacją wchodzi w nurt fotografii dokumentalnej.
Od lat prowadzi projekt dotyczący wiary współczesnego społeczeństwa, koncentrując się przede wszystkim na dokumentowaniu przejawów kultu chrześcijan w Polsce. Sukcesywnie, odwiedzając najsłynniejsze sanktuaria, kalwarie, pielgrzymki, stara się zatrzymać w czasie obraz religijności Polaków, dążąc do rejestrowania spraw z natury nieuchwytnych, trudnych do fotografowania – ludzkich uczuć, emocji. Unika fotografowania spektakularnych obiektów, szafarzy ceremonii, koncentrując się na zwykłych ludziach szukających Boga.
Eksponował swe prace na ponad 30 wystawach zbiorowych i indywidulanych, krajowych oraz zagranicznych. Za swoje reportaże dotyczące religijności Polaków otrzymał szereg wyróżnień na międzynarodowych konkursach fotograficznych. Współuczestniczy w Duszpasterstwie Środowisk Twórczych, współdziałającym z Wydziałem Teologicznym oraz Wydziałem Sztuk Pięknych UMK. Członek Związku Polskich Artystów Fotografików.
Informacje szczegółowe:
📅 Data: od 24 marca 2026 r. | W godzinach otwarcia Muzeum
🎟️Bilety: Wstęp bezpłatny po wcześniejszym pobraniu biletu. Bilety do nabycia w kasach Muzeum oraz w zakładce: Wybór terminu
📍 Miejsce: Muzeum „Pamięć i Tożsamość”
Kalwarie. Depozytorium Wartości
Autor – Janusz Sytek
Kurator wystawy – dr hab. Michał Träger, prof. UMK
