3 sierpnia 1914 roku w Krakowie utworzono Pierwszą Kompanię Kadrową. Jej powołanie stanowiło początek realizacji planu Józefa Piłsudskiego, który zakładał wykorzystanie wybuchu I wojny światowej do rozpoczęcia walki o odzyskanie przez Polskę niepodległości. Głównym zadaniem kompanii było wkroczenie na teren zaboru rosyjskiego i wzniecenie tam antyrosyjskiego powstania.
Pierwsza Kompania Kadrowa została utworzona na bazie strzeleckich organizacji paramilitarnych, takich jak Związek Strzelecki i Strzelec. Były to organizacje, które od lat przygotowywały młodych Polaków do walki zbrojnej poprzez treningi wojskowe i działalność konspiracyjną. Plan opracowany już w 1912 roku przewidywał, że niewielkie oddziały kadrowe przekroczą granicę Królestwa Polskiego, wokół nich zacznie tworzyć się armia powstańcza, a następnie siły te ruszą w kierunku Kielc. Wybuch wojny stworzył Piłsudskiemu wyjątkową okazję do wcielenia tych zamierzeń w życie.
Pierwszą Kompanię Kadrową sformowano z około 150 strzelców, a jej dowódcą został Tadeusz Kasprzycki, natomiast funkcję Komendanta Głównego sprawował Józef Piłsudski. Podczas uroczystości w krakowskich Oleandrach Piłsudski podkreślił:
– Odtąd nie ma ani Strzelców, ani Drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę wszelkie odznaki specjalnych grup. Jedynym waszym znakiem jest odtąd orzeł biały. (…) Żołnierze!... Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granicę rosyjskiego zaboru, jako czołowa kolumna wojska polskiego idącego walczyć za oswobodzenie ojczyzny. Wszyscy jesteście równi wobec ofiar, jakie ponieść macie”
6 sierpnia 1914 roku kompania wyruszyła z krakowskich Błoń w kierunku Miechowa, przekraczając granicę zaboru rosyjskiego jako czołowy oddział polskiego wojska. Choć plan wywołania powszechnego powstania nie przyniósł oczekiwanych rezultatów, a mieszkańcy Królestwa Polskiego z rezerwą odnosili się do przybyłych strzelców, utworzenie Pierwszej Kompanii Kadrowej miało ogromne znaczenie historyczne. Stała się ona zalążkiem Legionów Polskich i przyszłego Wojska Polskiego oraz jednym z najważniejszych symboli polskiej drogi do odzyskania niepodległości w 1918 roku
Strzelcy na krakowskich Oleandrach, sierpień 1914. Fot. NAC. www.nac.gov.pl