11 sierpnia 1937 roku ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaj Jeżow podpisał rozkaz operacyjny NKWD nr 00485, rozpoczynając tzw. Operację Polską – jedną z największych i najmniej znanych zbrodni ludobójstwa wymierzonych przeciwko narodowi polskiemu w XX wieku. Była ona częścią Wielkiego Terroru prowadzonego przez reżim Józefa Stalina i miała na celu fizyczną likwidację Polaków mieszkających na terenie Związku Sowieckiego.
Pod pretekstem walki z rzekomą „Polską Organizacją Wojskową” oraz działalnością szpiegowską NKWD rozpoczęło masowe aresztowania obywateli narodowości polskiej. Polaków uznano za „element niepewny” i potencjalnych agentów polskiego wywiadu. Represje obejmowały przede wszystkim mieszkańców Ukrainy i Białorusi Sowieckiej, ale objęły również Polaków żyjących w innych regionach ZSRS. W praktyce do zatrzymania często wystarczało polsko brzmiące nazwisko lub pochodzenie.
Według danych NKWD w wyniku realizacji rozkazu nr 00485 represjonowano co najmniej 139 835 osób, z czego nie mniej niż 111 091 zostało zamordowanych. Wielu historyków uważa jednak, że rzeczywista liczba ofiar mogła być znacznie wyższa. Operacja Polska stała się wzorem dla kolejnych tzw. operacji narodowościowych NKWD i do dziś pozostaje jedną z największych zbrodni dokonanych na Polakach przed wybuchem II wojny światowej.
Pierwsza strona kopii rozkazu nr 00485 otrzymanej przez oddział NKWD w Charkowie Źródło: Wikimedia Commons