17 października 1863 roku Romuald Traugutt objął funkcję dyktatora powstania styczniowego. Był jego ostatnim przywódcą, a władzę przejął w momencie, gdy powstanie słabło, a oddziały polskie ponosiły kolejne straty.
Traugutt początkowo sceptycznie oceniał szanse powodzenia zbrojnego wystąpienia przeciwko Rosji, jednak z czasem sam zaangażował się w walkę i zdobył doświadczenie jako dowódca oddziału powstańczego. Obejmując przywództwo, postawił sobie za cel uporządkowanie struktur konspiracyjnych i uratowanie powstania przed klęską.
Jako dyktator próbował przekształcić rozproszone oddziały partyzanckie w regularną armię oraz odbudować sprawnie działające władze powstańcze. Uważał także, że kluczowe znaczenie dla powodzenia walk ma udział chłopów, dlatego dążył do realizacji reform uwłaszczeniowych. Działał w ścisłej konspiracji, posługując się fałszywą tożsamością galicyjskiego kupca.
Mimo wysiłków Trauguttowi nie udało się odwrócić losów insurekcji. W kwietniu 1864 roku został aresztowany przez władze rosyjskie, a 5 sierpnia tego samego roku stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Portret Romualda Traugutta, Szt.Fot. 866, Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego