6 listopada 1939 r. niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły w Krakowie akcję wymierzoną w polskie środowisko naukowe, znaną jako Sonderaktion Krakau. Była ona częścią planowej polityki wyniszczania polskiej inteligencji i pozbawiania narodu elit zdolnych do podtrzymywania życia kulturalnego i naukowego.
Niemieckie władze okupacyjne zaprosiły profesorów i wykładowców na spotkanie w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, które miało dotyczyć planów III Rzeszy wobec szkolnictwa wyższego. Uczeni przybyli dobrowolnie, licząc, że rozmowy pozwolą na wznowienie działalności krakowskich uczelni. Zaproszenie okazało się jednak podstępem. Po wystąpieniu niemieckiego oficera SS-Brigadeführera Brunona Müllera zgromadzonych poinformowano o zamknięciu uczelni i aresztowano. Nie pozwolono im protestować ani skontaktować się z rodzinami.
Aresztowanych przewieziono do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Wśród więźniów znaleźli się wybitni przedstawiciele różnych dziedzin nauki. Warunki obozowe, głód, choroby i przemoc doprowadziły do śmierci wielu z nich. Część uczonych zmarła również krótko po odzyskaniu wolności, wyniszczona pobytem w niewoli. Międzynarodowe protesty, a także interwencje dyplomatyczne, przyczyniły się do zwolnienia części więźniów w 1940 r.
Sonderaktion Krakau była częścią niemieckiej polityki terroru wobec polskich elit. Miała doprowadzić do przerwania ciągłości nauczania, osłabienia kultury oraz nauki i wyplenienia pamięci i tożsamości narodowej.
Fot. Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1927. Ze zbiorów NAC